Góra Kalwaria Miasto Zabytkowe:

Układ przestrzenny Góry Kalwarii jest jednym z najbardziej oryginalnych założeń miejskich na Mazowszu powstałych w okresie baroku. Przyczyniły się do tego: -jej założenie na miejscu całkowicie zniszczonej wsi, bez ograniczeń przestrzennych w pracach planistycznych, - lokalizacja założenia w okresie szczytowego rozkwitu baroku w Polsce. Jest to jedyny tego typu przykład. 
           Podstawą planu przestrzennego był krzyż łaciński. Tworzą go dwie osie utworzone przez: ulicę Kalwaryjską i Rynek - os prostopadłą do Wisły oraz ulice: Dominikańska i Pijarska tworzące krótsze ramię krzyża. 
Przez analogię do planu Jerozolimy, jego układ był zaakcentowany trzema klasztorami na końcach ramion (symbolizowały bramy jerozolimskie) - przy drogach wyjazdowych. Pozostałe elementy zespołu sakralnego były również umieszczone na zasadzie analogii z układem Jerozolimy - z koniecznymi modyfikacjami wynikającymi z sytuacji miejscowej. Zastosowanie w oryginalnym planie ulic rozszerzających się ku Rynkowi, służyło wyeksponowaniu poszczególnych elementów Kalwarii przed oczy pątników: Ratusza Piłata i wzgórza Kalwaryjskiego z kościołem św. Krzyża dominujących w perspektywie głównych ulic. 
Jedyną oryginalną kaplicą jest Wieczernik na miejscach innych wybudowano później zespół pobernardyński kościół na miejscu Ratusza Piłata i kaplicę św. Antoniego, pozostałe uległy zniszczeniu z całkowitym zatarciem miejsca posadowienia. Nie ustalono, kto był autorem całego założenia kalwaryjskiego. Ogólną koncepcję przygotował można domniemywać, fundator i organizator całości przedsięwzięcia biskup Stefan Wierzbowski. 
Z uwagi na cenne walory urbanistyczne i zachowane budowle architektoniczne miasto (80% układu urbanistycznego), na mocy decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Warszawie, w 1991 roku zostało wpisane do rejestru zabytków.

Zespół klasztorny pobernardyński - pierwotny kościółek został wzniesiony staraniem bpa Stefana Wierzbowskiego, uległ zniszczeniu ok. 1649 r. Parafię erygowaną na przełomie XII/XIII w. Nie później niż w 1252 r., przeniesiono wtedy do kościoła w zachodniej części miasta (obecnie nieistniejącego) zlokalizowanego na terenie obecnego cmentarza grzebalnego. W 1755 r. po pożarze drewnianych zabudowań rozpoczęto wznoszenie murowanych, ukończone zostały w 1759 r. Fundatorem był Franciszek Bieliński marszałek wielki koronny. Zespól klasztorny powstał wg projektu Jakuba Fontany w 1848 r. był restaurowany, podobnie po kolejnych zniszczeniach w 1915 r. Do roku 1864 budynki znajdowały się w rękach bernardynów, od 1952 r. należą do marianów.

Kościół p.w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny barokowy, fasada zachodnia trójosiowa. Wnętrze barokowe i rokokowe: m.m. ambona z 3 ćw. XVIII w. (rokokowa) i sarkofag św. Waleriana z czarnego marmuru (barokowy koniec XVIII w.). W podziemiach pochowany jest fundator kościoła i klasztoru Fr. Bieliński. Dziś kościół parafialny. Dziedziniec został od ulicy odgrodzony żeliwnym ogrodzeniem z bramą, nad nią na filarach 4 kamienne, barokowe rzeźby z 3 ćw. XVIII w. przedstawiające: św. Franciszka z Asyżu, Antoniego Padewskiego, Jana Kapistrana i Bernardyna Sieneńskiego. Zabudowania klasztorne obok kościoła barokowe, z ok.1755 r., w części później wyburzone i przebudowane. (ul. ks. Sajny 2)

Kaplica św. Antoniego z Padwy - barokowa, z 2 pol. XVIII w., wybudowana w połowie wysokości skarpy wiślanej. We wnętrzu polichromia neorokokowa z 1903 r., odnawiana w 1957 r. W neobarokowym ołtarzu (z 1903 r.) barokowe: rzeźba św. Antoniego i relikwiarz św. Antoniego w kształcie ręki z XVIII w.

Kościół filialny p.w. Podwyższenia Krzyża Św. "Na Górce" - barokowy, wzniesiony na sztucznym wzgórzu w 4 ćw. XVII w. z fundacji bpa St. Wierzbowskiego jako tzw. Ratusz Piłata - był jednym z centralnych elementów powstającej wówczas Kalwarii. W 1791 rozbudowany o zakrystię i kryptę fundacji Fr. Zambrzyckiego bpa dardanelskiego sufragana kijowskiego. W okresie 1791-1879 użytkowany jako parafialny, obecnie garnizonowy. Pod ołtarzem krypta ze zwłokami bpa St. Wierzbowskiego. 
Ostatnio (1986-1989) wymieniono więźbę dachową i pokryto ją blachą oraz wybudowano dwa boczne portale stożkowe (forma kapliczek).

Kościół rektoralny p.w. Opatrzności Bożej na Mariankach - z 1674 r. z fundacji bpa St. Wierzbowskiego, dawniej jeden z elementów Kalwarii - Wieczernik. Opiekę nad mm sprawowali do 1864 r. marianie kontynuują nadal od lat 50-tych. Po 1890 r. restaurowany kosztem Augustowej Potockiej, kolejny remont w 1962 r. We wnętrzu barokowe: obraz Matki Bożej z Dzieci4tkiem z 2 pol. XVII w. przemalowany w XIX w. i sarkofag z XVIII w. Ojca Stanisława Papczyńskiego (zm. 1701 r.), założyciela zgromadzenia marianów. Przed kościołem pomnik St. Papczyńskiego autorstwa Andrzeja Kossa z 1985 r. W otaczającym parku droga krzyżowa  składająca się z 15 kamiennych, rzeźbionych kapliczek. Rzeźbiła je Hanna Grocholska. W parku ołtarz polowy (ul. Papczyńskiego)

Dawne Kolegium Pijarów - ufundowane w 1675 r. przez bpa St. Wierzbowskiego do 1806 r. służyło okolicznej młodzieży szlacheckiej. W 1819 r. budynki przeznaczono na koszary dla wojska rosyjskiego. Od 1841 r. po przebudowie przez arch. warszawskiego Malcza istniał tu przytułek dla starców i kalek. W 1862 r. wg proj. Henryka Marconiego dokonana restauracja i rozbudowa. Na terenie d. Kolegium znajduje się neogotycka kaplica Zwiastowania NMP, w niej krucyfiks. Obecnie mieści się tu Dom Pomocy Społecznej nr 1 im. W. Łukasińskiego – 34 obiekty na powierzchni 8,5 ha.

Ratusz miejski - z 1829-34 r. wg proj. arch. Bonifacego Witkowskiego z poprawkami Henryka Marconiego (arkady kolumnowe) wybudowany przez Józefa Gładeckiego. Restaurowany w latach 1919-1920 (herb miasta na ścianie frontowej). Zniszczony w czasie II wojny światowej, odbudowany w 1950-51. W latach 1986-1988 wymieniono więźbę dachową i pokryto ją blachą. Obecnie siedziba władz miejskich – ul. Ratuszowa 1.

Dawny Sąd Pokoju - budynek z XVIII/XIX w., tzw. "pałac biskupi". Dawna siedziba Sądu Pokoju Powiatu Czerskiego mieszczącego się tu w 1 pol. XIX w., a wcześniej przeniesionego z Czerska, od 1845 r. dom mieszkalny, od 1958 r. siedziba Archiwum Państwowego m. St. Warszawy, ul. ks. Sajny 1.

Kaplica przydrożna - z drugiej połowy XIX w, Marianki.

Dom czynszowy, murowany, wzniesiony w połowie XVII w., wielokrotnie przebudowywany i remontowany, ul. Marszałka J. Piłsudskiego 10.

Dawne Kramy - z 1836 r. wg proj. arch. Bonifacego Witkowskiego, podcienia z kolumnadą toskańską. Obecnie wykorzystywane są zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem – zaadoptowane na punkty usługowe   i handlowe.

Cmentarz rzymskokatolicki (grzebalny) - na wzgórzu po rozebranym kościele p.w. św. Krzyża

Kirkut - cmentarz żydowski  

Cmentarz ewangelicko-augsburski

Obelisk upamiętniający wizytę J. Piłsudskiego (na błoniach) – ufundowany przez oficerów artylerii konnej Wojska Polskiego, odsłonięty 3 sierpnia 1931 r. z okazji 10 rocznicy dekoracji - przez Marszałka - odznaczeniami bojowymi artylerzystów konnych wszystkich dywizjonów W.P. za udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r. 
Obelisk zniszczono w dniach 8-9.XI na wniosek Komitetu Miejskiego PZPR i przewodniczącego Miejskiej Rady Narodowej.

Popiersie Marszałka J. Piłsudskiego - rekonstrukcja przedwojennego obelisku, popiersie wykonane z brązu, projektu Marii Owczarczyk. Odsłonięcie nastąpiło 11.IV.1989 r. na placu Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Prywatne Muzeum Etnograficzne - Obiekt Muzeum położony jest na wzgórzu, gdzie pierwotnie stał klasztor zakonu Dominikanów i Dominikanek (świadczy o tym pozostały fragment muru). 

Kapliczka - z XVIII w., najprawdopodobniej pełniąca funkcję słupa granicznego.

Pomnik 4 DP im. Jana Kilińskiego (Dowódca Jednostki Wojskowej nr 4829) -pamięci wyzwolicieli miasta w dn. 17.01.45r.

Synagoga  - Dom Modlitwy (ul.Pijarska 5) - Bejt ha-midrasz (prywatny dom studiów religijnych rodziny cadyków Alterów) dobudowany ok. 1900r. do budunku dworu cadyka. Mieścił on podłużną, prostokątną salę, z płytką wnęką na aron ha-kodesz od strony wschodniej. Zachowało się 8 żeliwnych słupów, w dwóch rzędach, podtrzymujących płaski strop. Na poddaszu zachował się unikatowy piec na macę. Obecnie sklepy i mieszkania pod opieką Gminy Żydowskiej.

Synagoga (ul.Pijarska 10/12) - dom modlitwy i dwór cadyka. Drewniana, istniała od 1849 r., murowana, wzniesiona ok. roku 1902 na miejscu poprzedniej. Po wojnie przebudowana, zachowały się tylko żeliwne słupy galerii. W budynku mieściła się wytwórnia wód gazowanych i sklepy, przed kilkoma laty zwrócona gminie żydowskiej.

Rzeźba Chrystusa Ecce Homo - z pocz. XVII w., barokowa, na jej cokole tablica nagrobna  ks. Grzegorza Fleyszera (zm. w 1708 r.).

Baniocha – nowoczesny kościół 1960-70 proj. Stanisław Czarny.

Brześce - dwór z XVIII w., najprawdopodobniej wybudowany na starszych fundamentach. Być może przebudowany przez arch. Jana Jakuba Fontanę będącego właścicielem wsi w latach 1784-91. Budynek modrzewiowy, nakryty wysokim, mansardowym dachem. W pobliżu oficyna dworska i spichlerz murowany z XIX w

Czersk - Zamek Książąt Mazowieckich, pl. Tysiąclecia, tel. (022) 727 35 22

Dębówka - pomnik rozstrzelanych więźniów, tragedia zdarzyła się 14.07.1943 r. Na kamieniu (1,5m) widnieje tablica z napisem „Miejsce uświęcone krwią 60 obywateli polskich rozstrzelanych przez faszystów hitlerowskich w Dębówce 1943 r.”

Kąty -mogiła z I wojny światowej żołnierzy niemieckich i rosyjskich

Linin - we wsi wiatrak typu koźlak z 1854r., przeniesiony tu z Warszawy w 1917 r.

Mikówiec - cmentarz ewangelicki osadników niemieckich, zak. w pok. XIX w., zachowanych ok. 30 nagrobków.

Moczydłów - dwie przydrożne figury, najprawdopodobniej z XVIII w., ceglane. Pierwsza to kolumna na wysokim kopcu, na niej tablica inskrypcyjna. Druga, tak jak pierwsza w formie kolumny z trzema otworami arkadowymi. W lesie zbiorowa mogiłka z I wojny światowej - tradycja mówi o pochówku kilku tysięcy żołnierzy w tym miejscu.

Pęcław - figura przydrożna, ceglana, otynkowana. Na niej w stylu barokowym figura Dzieciątka Jezus. Na wmurowanej tablicy data 1831 r.

Sobików - kościół parafialny p.w. św. Stanislawa bpa. Wzmiankowany w 1437 r. Wcześniejszy kościół był z 1670 roku, obecny jest z 1950 r. wybudowany na tym samym miejscu wg projektu arch. Czesława Duchowskiego. Obok drewniana dzwonnica z XVIII w. Kościół otacza cmentarz przykościelny założony w XV w. We wsi drugi cmentarz z XVIII w. Na jego terenie kapliczka cmentarna z datą1747 oraz kwatera poległych i rozstrzelanych żołnierzy polskich z II wojny światowej.

Wilczynek - w parku dwór z 20-tych lat XXw., wybudowany w stylu dworkowym. Od frontu wgłębny portyk z 2 kolumnami  toskańskimi.

Wola Dobieska - cmentarz z I wojny światowej 17 żołnierzy austriackich i 114 rosyjskich.